hesta dera castanha

HESTA DERA CASTAGNA


DIMANCHE 9 NOVEMBRE 2008

Lesponne 12 à 18 h

. Repas campagnard à midi (garbure à la châtaigne, fromage, dessert…) 11 €

. Repas enfant 5 €

. Exposition sur les plantes médicinales à Lesponne
(synthèse de l’étude enthnobotanique de Laetitia Balès, CBP, CPIE)

. Animations pour les enfants (coin jeux, coin lecture, balade à dos d’ânes…)

. châtaignes grillées, crêpes à la châtaigne

. Petit marché paysan et gourmand (possibilité de repas)

Animation musicale et danses : les danseurs des 2 ponts


Infos, inscription repas : Ronan 05.62.91.68.39 H d. R





Aquera hesta qu'ei tostemps un succes. Que l'ei hicada en plaça era purmera annada dab un amic e shens mejan. Desempush aqueth temps qu'ei preparada dab era ajuda de numeros gents deth vilatge (hèra de vielha sustot).
Si voletz parlar gascon, que'vs cau inscriver.

eth tribalh dera castanha

Com cada annada qu'ei començat eth tribalh dera castanha.

Que comenci per netejar eras castanheras entà hicar eths hialats.

Eth ors : assajada sus eras rasons dera colèra

Era annada passada, a nosta, quan encontram quauqu'arrès avant de's díser quin te va ?, tostemps era madeisha frasa dab un aire chepicós : As vist eth ors ?
Si ne l'avèvam pas vist, tostem era paur : lhèu que va tornar...
Que cau díser, que per nosta, eth darrèrs qu'estó tuat bèth temps a (1923), alavetz arrés non coneish aquera bèstia mitica. Non coneishen pas aquera bèstia e sustot que n'an paur. Aras velhadas que’s contava istorias esglasiantas : aulhèr atacat tot era nueit per un ors, caçadors perseguits, mainats gahats e tanben hemnas forçadas…
Que i a tanben un sentiment dab era paur : eth ors qu'esmiragla per era sua fòrça, era sua intelligéncia...
Qu'ei un mesclat de repulsion e atraccion hèra complicat.

Mes tot aquerò n'explica pas era colèra grana qu'avem observat eths ans passats. Aquera malícia que's tròba essenciaument en eth monda paisan. En montanha sustot aqueste monde qu'ei desvariat, desemparat. Era majoritat deths paisans (eslhevaires) que son doble actius. Qu'an un aute tribalh, sovent dens era administracion pr'amor qu'era espleitacion ei tròp petita enta vivèr. E n'ei pas ua causida personau. Si podevan que serèn unicament aulhèrs.
Aquera insatisfaccion, eth tribalh dur e important (nada vacanças...) e per còps manca de moneda (e tanben que i a nombrós vielhs celibataris) explique eths sentiments deth monda dera montanha. Tanben eth sentiment qu'eth país cambia qu'ei important.
Eth gasts deths ors que son flacs (100 a 150 aulhas minjadas per ans). Que i a detzenas de milers de bestiàs tuadas par cans, perigle, malaudias..
Eth impacte economic deths ors qu'ei quasi insignificant (eras oelhas que son pagadas mes car qu'eth prètz...).
Mes ací non son pas dens un problèma economic.
Que tocan era sociologia e eth irracionau e tanben causida de vida. Era preséncia deth ors, qui n'ei pas voluda, cambia eras abituds de tribalh, eth equilibri precaires : per exemple entà protegir eras bestiàs que caleré aulhèrs. Aulhèrs que protejan eth bestiars deths predators, mes que permeten tanben ua melhora gestion deras estivas en generau (mens d'arrefús, melhor estat sanitària deths bestiàs...). Eth problèma qu'ei qu'eths petits eslevhaires n'an volèn pas. Pr'amor quan van véger eths sué tropeth ara montanha que son urós (e benlèu qu'ei eth sol moment...).
Que podem prométer primas, ajudas... n'an volèn pas. N'ei pas un problèma economic.
Qu'ei tanben un pretexte entà mostrar eth sué maucontentament. Aqueste darrèr qu'ei amplificats per organizacion sindicala...

Joan deu Peiroton que prepause de hicar mes aulhèrs. De segur qu'ei era solucion.. Com ac disoi n'an volèn pas pr'amor que preferen ocupar-se tot sol deths sués bestiars. Quan discutí dab eths que son d'acòrd ab jo (après un moment de discussion). Un aulhèr qu'ei necessari entà eth tropet e tanben entà era montanha. Mes que'm disen sovent, si cau aulhèrs, jo que m'estanqui !

Era cohabitacion deth ors dab era activitat humana n'ei pas un problème technica. Que despen dera volontat deths que viven ara montanha.

a seguir

Eths textes classics

Qu'ei un libe interessant : "Anthologie de la Poésie occitane" de André Berry.
Qu'amasse quauques textes deths autors mei coneguts (per especialistes!) dera poesia occitane (qu'ei a diser dera litteratura) desempuihs eths debuts e dincas aras annadas 50.
Qu'm proposi de hicar quauques textes cada setmane entaths que son intéressats.
Si pas arres ei interressat que m'estancaréi.

GUILLAUME DE POITIERS (1071-1127)
VERS
En. Alvernhe', part Lemozi,
M'en aniey tolz sols a tapi :
'Trobei la moller d'en Guari
E d'en Bernart;
Saluderon mi simplamentz
Per sant Launart.
La una'm diz en son latin
" E Dieus vos salf, don pelerin ;
Mout mi semblatz de bel aizin,
Mon escient ;
Mas trop vezem anar pel mon
de folla gent. "

Al, auzires qu'ai respondut;
Anc no Ii diz ni bat ni but,
Ni fer ni fust no ai mentaugut,
Mas sol aitan :
" Babariol, Babariol, Babarian"
So diz n'Agnes a n'Ermessen :
" Trobat avem que anam queren.

a seguir

Er' agricultura bio va desaparéisher en 2009 ?

Eth quadèrn deras cargas der'agricultura biologica que serà modificat en genèr de 2009. Era modificacions que son deras bèras e que tornan hicar en causa eths fondaments dera bio :

• autorizacion d'ua pollucion de 0,9 % per OGM

• autorizacion de produits quimics dab derogacion

• possibilitat d'aver pèças de tèrra cultivadas en bio e d'autes en convencionau enta eras madeishas vareitadas

Enta tots los que pensan que la bio ei shens que un dentelh comerciau a préner, mes qu'ei ua faiçon respectuosa de cultivar era tèrra, qu'ei era mort dera bio oficiau. Era volontat afichada de nostes mestrejants qu'ei de desvolopar era bio. Ara fin que vòlen un quadèrn de cargas madeish dera agricultura arrasoada (aquera que's limita a non pas gaspilhar eths produits quimics).

Que podem her ?

Entath quadèrn de cargas, pas gran causa malurosament pr'amor qu'ei tròp tard.

Puish que podem hèr pressions dens nostas botigas de produits bio e especiaument eras Biocoop. Entà jo aqueras que poden sauvar era bio o ath contrari acabar-la : qu'ei eth hialat eth mes important e hèra de productors que dependen deras biocoop entà eras lors comercializacion (enta tot o partit).

Si eths biocoop acceptèn eth navèth reglament dera bio hèra de productors non poderàn pas boicotar aqueste. Mes aquera decision deth hialat Biocoop qu'ei suicidarí pr'amor quan eth consomators e van compréner çò qu'ei era navèra bio que van estancar crompar produits bio !

Ath contrari eras biocoop que deven arrefusar eth navèth quadèrn de cargas. Atau eth paisans que poderén boicotar aqueste. Que poderén s'amassar dab Nature et Progrès (que'n soi jo) o crear un navèth certificat bio (per exemple que poderé apèra-se agro-ecologia). Era màger part deths paisans bio non volèn acceptar aquestas cambiaments, mes eths dirigents deras associacion dera bio que semblen pres d'accèpta-us.

Que cau, plan segur, boicotar aquestes produits en 2009 e sustot dens eths grans centres comerciaus. Que podem anar crompar sus eths marcats o gracias aras "AMAP” (Associacion enta Mantiéner era Agricultura Paisana).

Que cau hèr passar aquesta informacion enta eth mes de monde.

Mes d'informacion : http://natureetprogres.org

era coariga

Era coariga deths arrius o coariga verdaula

Eth mie amic e professor de gascon que s'ei brembat eth nom deth ausèth qu'ei fotografiat. Qué s'apèra era coariga

Que i a 3 espeças de coarigas : era coariga grisa, era jaune (deth primtemps) e era coariga jaune e grisa (verdaula). Qu'ei aquera darrèra qu'ei vist e fotografiat. Aqueste ausèth qu'ei comun en era montanha pròche deths torrents. En era plana qu'ei hèra mens comuna.

Aqueste beròi ausèth jaune e gris que minja insèctes petits e autes vermis.

Sus aquera fòtò que podem veger 5 petits un dia avans que s'envolan.

Tot en consultar eth diccionari de Simin Palay qu'ei notat un nom interessant : eth garrapo qu'ei "le grimpereau ou la sitelle” en francés.

garrapar que vau díser pujar en eths arbres

Eth palhat caut

Qu'ei ua metòde qu'utilizi entà cauhar era mia sèrra ara fin deth ivèrn
Que cauha tanben eth petits semis e plants.
Ath mes de mars o ara fin de heurèr que sòrti eth hem dera bòrda. Que'u pòrta en era sèrra. Que cau bastir un hemèr de 1 mètre de costat e 1 m de haut ath minimum. Era longor que depens dera quantitat de hem qu'avem e dera pagèra dera sèrra.
Jo que hei un hemèr de 2 m de long entà ua sèrra de 60 m².
Que cau her com entà una pièla de compòst : que cau mesclar ath hem palha se'n' i a besonh, entà tornar equilibrar eth carbon e eth azòta. Jo que hiqui calcari e aiga a cada espessor.
Quauques dias après, eth palhat que comence de cauhar. Era longor de cauhatge qu'ei cambiadissa.
Que depens deth climat, dera faiçon de bastir eth palhat...
Que cau sajar qu'era calor e dure eth mes long.
Aquera metòde permet de cauhar era sèrra quan tòrre dehòra : non tòrra pas dehens. Mes entà cauhar eths plants que cau hicar sus aqueths un teishut (P17). Davath eth teishut era temperatura non devara pas a mens de 15 °C.
Que cau susvelha era temperatura entà que non cauha pas tròp. A cops que va brutlar eths plants petits. Que podem hicar tròçs de petita husta entà suslhevar eths plants.
Que dèishi sus eth palhat caut quauques plants de cogorda quan ei acabat de plantar tots eths autes.
Ara fin deth abòr que podem esparricar eth compòst dens era sèrra e tanben ath casau. Si eth compòst ei plan hèit n'i a pas besonh d'u mesclar, mes que cau sovent arrosar dab aiga (e tanben aths còps de lishèc d'ortigas) entà que non s'asseca pas.